﻿<name of the story: धर्मराजः/NV युधिष्ठिरः/NS >
<source: RajaVaryah >
<Author: Ku. Kalapini Rane>
<year of publication: 2004>
<publication: Kavikula-Kalidas-Sanskrit-University>
<copy right: Sri.Vijay Aathalye,V.C, K.Ku.ka.S.U,Ramtek>
<Domain: Historical stories >
<Book relation: History >
<version: >
<typist: Sandeep >
<proof: Deepak >
<sandhi: S.T.P.Kanakavalli >
<pos tagging: >
<samasa: >
<centre: SANSKRIT ACADEMY, Osmania University, hyd>
<text > 

धर्मराजः/NV युधिष्ठिरः/NS
कौरवाः/NP पाण्डवाः/NP च/APY कुरुवंशीयाः/NV आसन्/KP ।/PUNC पाण्डवाः/NP पाण्डुराजपुत्राः/NP तथा/AVK कौरवाः/NP धृतराष्ट्रपुत्राः/NP आसन्/KP ।/PUNC भीष्मः/NS स्वपित्रे/NP वचनम्/NP दत्तवान्/KN यत्/AVK ,/PUNC आजीवनम्/NV अविवाहितः/NP स्थित्वा/KKS सर्वराज्यम्/NP भ्रात्रे/NP दास्यामि/KP इति/AUD ।/PUNC किन्तु/AVK दैववशात्/NP तस्य/SN भ्राता/NP विचित्रवीर्यः/NS अल्पवयसि/NP एव/INTF परलोकम्/NP गतः/KN ।/PUNC अतः/AVK पाण्डुराजस्य/NS धृतराष्ट्रस्य/NS च/APY संरक्षणदायित्वम्/NP भीष्मे/NS आगतम्/KN ।/PUNC यथावकाशम्/NP द्वयोः/SMKY विवाहः/NP सञ्जातः/KN ।/PUNC धृतराष्ट्रस्य/NS विवाहः/NP गान्धार्या/NS सह/AUP तथा/AVK पाण्डोः/NS विवाहः/NP कुन्त्या/NS माद्र्या/NS च/APY सह/AUP अभवत्/KP ।/PUNC धृतराष्ट्रः/NS जन्मतः/NP अन्धः/NP आसीत्/KP ।/PUNC अतः/AVK पाण्डुराजः/NS राज्याधिपत्यम्/NP स्वीकृतवान्/KN ।/PUNC विवाहस्य/NP पूर्वम्/SN कुन्त्या/NS दुर्वासोमुनेः/NS बहु/NV सेवा/NP शुश्रूषा/NP च/APY कृता/KN ।/PUNC अतः/AVK प्रसन्नः/NV भूत्वा/KKS मुनिः/NP तस्यै/SN पञ्च/SMKY महामन्त्रान्/NP उपदिष्टवान्/KN ।/PUNC पाण्डुराजः/NS बहु/NV वर्षम्/NP आधिपत्यम्/NP भूषितवान्/KN ।/PUNC जीवनस्य/NP अन्तिमकालः/NP परमेश्वरचिन्तने/NP निर्गच्छतु/KP इति/AUD चिन्तयित्वा/KKS सः/SN अरण्यम्/NP गतवान्/KN ।/PUNC किन्तु/AVK तत्र/A गत्वा/KKS अपि/AVK सः/SN मनःशान्तिम्/NP प्राप्तुम्/KKS असमर्थः/KN ।/PUNC सः/SNV सन्तानहीनः/NP आसीत्/KP ।/PUNC तेन/SN स्वावस्था/NP कुन्त्याः/NS समीपे/NP प्रकटीकृता/KN ।/PUNC तदा/A दुर्वासोमुनेः/NS आशीर्वादेन/NP प्राप्ताः/KN पञ्चवराः/NP तया/SN स्मृताः/KN ।/PUNC सा/SN राजाज्ञाम्/NP गृहीत्वा/KKS यमधर्मस्य/NS प्रार्थनाम्/NP कृत्वा/KKS युधिष्ठिरम्/NS ,/PUNC इन्द्रदेवस्य/NS प्रार्थनया/NP अर्जुनम्/NS ,/PUNC वायुदेवस्य/NS प्रार्थनया/NP भीमम्/NS च/AVK पुत्ररूपेण/NP प्राप्तवती/KN ।/PUNC एकम्/NV मन्त्रम्/NP सा/SN माद्र्यै/NS दत्तवती/KN ।/PUNC तस्य/SN प्रभावेन/NP सा/SN भगवन्तौ/KN अश्विनीकुमारौ/NS प्रार्थ्य/NP नकुलम्/NS सहदेवम्/NS च/APY प्राप्तवती/KN ।/PUNC सम्पूर्णम्/NV विश्वम्/NP तथा/AVK मानवबुद्धिः/NP अपि/AVK एकम्/NV युद्धक्षेत्रम्/NP अस्ति/KP ।/PUNC एतयोः/SNV द्वयोः/NV क्षेत्रयोः/NP मध्ये/NP सदा/A धर्माधर्मयोः/NP सङ्घर्षः/NP भवति/KP ।/PUNC यत्/AVK किम्/AP अपि/AVK काम्यम्/NV कर्म/NP तत्/AVK धर्मः/NP ,/PUNC यत्/AVK निषिद्धकर्म/NP तत्/AVK अधर्मः/NP अस्ति/KP ।/PUNC एतत्/SNV विश्वम्/NP धर्माधारेण/NP एव/INTF स्थातुम्/KKS शक्नोति/KP ।/PUNC धर्मराजः/NV युधिष्ठिरः/NS मानवदेहे/NP साक्षात्/NV धर्मः/NP एव/INTF आसीत्/KP ।/PUNC जनाः/NP तम्/SN युधिष्ठिरः/NS इति/AUD सम्बोधयन्ति/KP स्म/A ।/PUNC युद्धे/NP अपि/AVK स्थिरः/NP सः/SN युधिष्ठिरः/NS इति/AUD तस्य/SN नाम्नः/NP अर्थः/NP अस्ति/KP ।/PUNC सद्गुणानाम्/NP साक्षात्/NV मूर्तिः/NP आसीत्/KP सः/SN ।/PUNC सदा/A सत्यधर्मयोः/NP पक्षे/NP एव/INTF न्यवसत्/KP ।/PUNC सत्येन/NP एव/INTF सदा/A विजयम्/NP प्राप्यते/KP इति/AUD सः/SN अमन्यत/NP तथा/AVK च/APY स्वोदाहरणेन/NP जनान्/NP अदर्शयत्/KP ।/PUNC कतिपयदिनानन्तरम्/NP पाण्डुराजः/NS पञ्चत्वम्/NP गतः/KN ।/PUNC माद्री/NS अपि/AVK तेन/SN सह/AUP सतीत्वम्/NP गतवती/KN ।/PUNC कुन्ती/NS पाण्डवेन/NP सहितम्/KN हस्तिनापुरे/NS धृतराष्ट्रस्य/NS छत्राश्रये/NP न्यवसत्/KP ।/PUNC गान्धार्याः/NS शतपुत्राः/NP तथा/AVK एका/SMKY कन्या/NP च/APY आसन्/KP ।/PUNC तेषु/SN दुर्योधनः/NS ज्येष्ठः/NV तथा/AVK दुःशासनः/NS द्वितीयः/SMKP आसीत्/KP ।/PUNC युधिष्ठिर/NS -/PUNC दुर्योधनयोः/NS जन्म/NP एकस्मिन्/SMKY दिने/NP एव/INTF अभवत्/KP ।/PUNC यद्यपि/AVK पाण्डवाः/NP कौरवाः/NP च/APY कुरुवंशे/NP जाताः/KN तथापि/AVK केवलम्/NP धृतराष्ट्रस्य/NS पुत्राणाम्/NP कृते/KN एव/INTF कौरवाः/NP इति/AUD सम्बोधनम्/NP आसीत्/KP ।/PUNC कौरवपाण्डवानाम्/NP गुरुः/NP द्रोणाचार्यः/NS आसीत्/KP ।/PUNC भीमः/NS तथा/AVK दुर्योधनः/NS च/APY गदायुद्धे/NP प्रवीणौ/NV ।/PUNC दुर्योधनस्य/NS मनसि/NP भीम/NS विषये/NP क्रोधभावना/NP आसीत्/KP ।/PUNC तयोः/SNV द्वयोः/SMKY मध्ये/NP या/SSN द्वेषभावना/NP आसीत्/KP सा/SSN भावना/NP दिनेदिने/NP वृद्धिम्/KN गता/KN ।/PUNC अतः/AVK दुर्योधनः/NS बहुवारम्/NV भीमवधस्य/NS प्रयत्नम्/NP कृत्वा/KKS अपि/AVK सफलः/NP न/AN जातः/KN ।/PUNC पाण्डवानाम्/NP नाशानन्तरम्/NP एव/INTF आधिपत्यम्/NP अहम्/SN प्राप्तुम्/KKS शक्नोमि/KP इति/AUD तस्य/SN चिन्तनम्/NP आसीत्/KP ।/PUNC युधिष्ठिरः/NS रथयुद्धकलायाम्/NP कुशलः/NV आसीत्/KP ।/PUNC नकुलसहदेवौ/NS च/APY खड्गयुद्धे/NP प्रवीणौ/NV आस्ताम्/KP ।/PUNC अर्जुनः/NS सर्वशस्त्रविद्यायाम्/NP निपुणः/NV आसीत्/KP ।/PUNC धनुर्विद्यायाम्/NP तत्सदृशः/SNV न/AN कः/SN अपि/AVK अन्यः/SN आसीत्/KP ।/PUNC अतः/AVK सः/SN द्रोणाचार्यस्य/NS प्रियशिष्यः/NP आसीत्/KP ।/PUNC एतैः/SNV कारणैः/NP दुर्योधनः/NS पाण्डवानाम्/NP द्वेषम्/NP करोति/KP स्म/A ।/PUNC युधिष्ठिर/NS विषये/NP जनानाम्/NP मनसि/NP आदरभावना/NP आसीत्/KP ।/PUNC युधिष्ठिरः/NS सत्यवचनः/NV धर्मपरायणः/NV धैर्यवान्/NV च/AVK आसीत्/KP ।/PUNC सः/SN गुरुवर्यस्य/NP आदरम्/NP ,/PUNC सर्वेषाम्/SNV मङ्गलचिन्तनम्/NP च/AVK अकरोत्/KP ।/PUNC अतः/AVK युधिष्ठिरः/NS एव/INTF राज्याधिपत्यम्/NP कर्तुम्/KKS समर्थः/KN इति/AUD जनमतम्/NP आसीत्/KP ।/PUNC एतत्/SN जनमतम्/NP दुर्योधनः/NS ज्ञात्वा/KKS एकदा/A स्वव्यथाम्/NP धृतराष्ट्राय/NS अवदत्/KP ।/PUNC यदि/AVK युधिष्ठिरः/NS अधिपतिः/NP भविष्यति/KP तर्हि/AVK पाण्डवानाम्/NP सेवा/NP एव/INTF कौरवाणाम्/NP कार्यम्/NP भविष्यति/KP ।/PUNC कौरवाः/NP सेवकाः/NP भविष्यन्ति/KP ।/PUNC एतत्/SNV न/AN समीचीनम्/NP ।/PUNC धृतराष्ट्रः/NS अपि/AVK युधिष्ठिरस्य/NS सद्गुणविषयम्/NP परिचितवान्/KN ।/PUNC अतः/AVK युधिष्ठिरः/NS आधिपत्यम्/NP भूषयितुम्/KKS कथम्/NP समर्थः/KN इति/AUD सः/SN दुर्योधनम्/NS उपदिष्टवान्/KN ।/PUNC तथापि/AVK दुर्योधनस्य/NS मनःपरिवर्तनम्/NP न/AN जातम्/KN ।/PUNC तेन/SN प्रयत्नपूर्वकम्/NP धृतराष्ट्रः/NS स्वपक्षम्/NP आनीतः/KP ।/PUNC तथा/AVK च/APY पाण्डवानाम्/NP वधयोजना/NP कृता/KN ।/PUNC वारणावतग्रामे/NS एकम्/NV लाक्षागृहम्/NP निर्मितम्/KN ।/PUNC तत्/SN लाक्षागृहम्/NP अग्निना/NP भस्मीभूतम्/KN कारयित्वा/KKS पाण्डवानाम्/NP वधम्/NP करिष्यामि/KP इति/AUD तस्य/SN योजना/NP आसीत्/KP ।/PUNC परम्/AVK एताम्/SNV योजनाम्/NP पाण्डवाः/NP विदुर/NS द्वारा/NP ज्ञातवन्तः/KN ।/PUNC अतः/AVK भूमिमार्गेण/NP ते/SN ततः/AVK पलायिताः/KN अन्यस्मिन्/SNV स्थाने/NP च/AVK सुखपूर्वम्/NV गतवन्तः/KN ।/PUNC पाण्डवाः/NP लाक्षागृहे/NP भस्मीभूताः/KN इति/AUD वार्ता/NP अचिरात्/AVK एव/INTF सर्वत्र/A प्रसृता/KN ।/PUNC किन्तु/AVK पाण्डवाः/NP सुखपूर्वम्/NV सङ्कटात्/NP निर्गता/KN ।/PUNC वनात्/NP वने/NP भ्रमणम्/NP कृत्वा/KKS ते/SN एकचक्रा/NS नामक/NP नगरीम्/NP प्राप्ताः/KN ।/PUNC तत्र/SN एकस्य/NV दरिद्रब्राह्मणस्य/NP गृहे/NP ते/SN अवतिष्ठन्/KP ।/PUNC स्वयंवरे/NP द्रौपदी/NS स्वयम्/SN वरस्य/NP चयनम्/NP करिष्यति/KP इति/AUD वार्ताम्/NP पाण्डवाः/NP ब्राह्मणसकाशात्/NV ज्ञातवन्तः/KN ।/PUNC अतः/AVK पाण्डवाः/NP ब्राह्मणरूपेण/NP तस्मिन्/SNV स्वयंवरे/NP उपस्थिताः/KN जाताः/KN ।/PUNC नैकेभ्यः/NP देशान्तरेभ्यः/NP महाराजाः/NP ,/PUNC राजपुत्राः/NP च/APY स्वयंवरार्थम्/NP उपस्थिताः/KN आसन्/KP ।/PUNC विवाहमण्डपे/NP पाण्डवाः/NP ब्राह्मणसमुदाये/NP अतिष्ठन्/KP ।/PUNC स्वयंवरस्य/NP एकः/NV समयः/NP आसीत्/KP ।/PUNC उपरि/A एकः/SMKY भ्रमन्/NP मत्स्यः/NP आसीत्/KP ।/PUNC तस्य/SN मत्स्यस्य/NP प्रतिबिम्बम्/NP अधः/A पात्रस्थिते/NV जले/NP दृष्ट्वा/KKS स्वधनुषा/NP तस्य/SNV नेत्रस्य/NP यः/SN भेदनम्/NP करिष्यति/KP तस्मै/SN एव/INTF द्रौपदी/NS वरमालाम्/NP अर्पयति/KP ।/PUNC किन्तु/AVK उपस्थितेषु/NV क्षत्रियेषु/NP न/AN कः/SN अपि/AVK तम्/SN समयम्/NP पूर्णम्/NV कर्तुम्/KKS समर्थः/NP ।/PUNC तदा/A अर्जुनः/NS उत्थाय/KKS स्वधनुर्विद्यायाः/NP कौशलम्/NP दर्शितवान्/KN ।/PUNC द्रौपदी/NS अपि/AVK आनन्देन/NV अर्जुनस्य/NS कण्ठे/NP मालाम्/NP अर्पितवती/KN ।/PUNC तदनन्तरम्/AVK पाण्डवाः/NP द्रौपद्या/NS सहितम्/KNV गृहम्/NP प्रत्यागतवन्तः/KN ।/PUNC तदा/A गृहद्वारे/NP स्थित्वा/KKS मातरम्/NP अवदन्/KP "/PUNC मातः/NP वयम्/SN ,/PUNC भिक्षाम्/NP आनीतवन्तः/KN "/PUNC इति/AUD ।/PUNC कुन्ती/NS तत्/SN श्रुत्वा/KKS एवम्/AUD उक्तवती/KN -/PUNC यत्/AVK किम्/AP अपि/AVK आनीतवन्तः/KN तत्सर्वम्/SN परस्परम्/NP समभागम्/NP कृत्वा/KKS गृह्णन्तु/KP इति/AUD ।/PUNC तत्/SN श्रुत्वा/KKS सर्वे/SNV भ्रातरः/NP अहसन्/KP ।/PUNC कुन्ती/NS बहिः/A आगत्य/KKS दृष्टवती/KN -/PUNC एका/SMKY सुन्दरी/NV कन्या/NP तैः/SN सह/AUP आसीत्/KP ।/PUNC एतत्/SNV दृष्ट्वा/KKS सा/SN भूत्वा/KKS उक्तवती/KN -/PUNC अहम्/SN प्रमादेन/NP एवम्/AUD अवदम्/KP ।/PUNC एषा/SNV का/SN ?/PUNC कस्य/SN कन्या/NP ?/PUNC भवद्भिः/SN सहिता/KN कथम्/NP ?/PUNC इति/AUD ।/PUNC तदा/A युधिष्ठिरः/NS ताम्/SN स्वयंवरकथाम्/NP अवदत्/KP ।/PUNC कुन्ती/NS उक्तवती/KN पुत्र/NP अहम्/SN चिन्तितवती/KN यत्/AVK यूयम्/SN भिक्षान्नम्/NP आनीतवन्तः/KN इति/AUD ।/PUNC अतः/AVK अहम्/SN एतत्/SNV उक्तवती/KN ।/PUNC पञ्चभ्रातरः/NP अपि/AVK एतया/SN सह/AUP विवाहम्/NP कुर्वन्तु/KP इति/AUD कथनम्/NP अयोग्यम्/NV अस्ति/KP इति/AUD ।/PUNC एषः/SNV अधर्मः/NP अस्ति/KP ।/PUNC युधिष्ठिरः/NS उक्तवान्/KN -/PUNC मातृशब्दः/NP आज्ञा/NP इव/ASD ।/PUNC अतः/AVK तस्याः/SN आज्ञायाः/NP पालनम्/NP अस्माकम्/SNV कर्तव्यम्/KN ।/PUNC किन्तु/AVK स्वयंवरे/NP अर्जुनः/NS द्रौपदीम्/NS प्राप्तवान्/KN ।/PUNC अतः/AVK सः/SN एव/INTF विवाहम्/NP कर्तुम्/KKS योग्यः/NP अस्ति/KP इति/AUD ।/PUNC एतत्/SNV श्रुत्वा/KKS अर्जुनः/NS अवदत्/KP -/PUNC त्वम्/SN यत्/AVK वदसि/KP तत्/AVK मम/SN लाभार्थम्/NP अस्ति/KP ।/PUNC किन्तु/AVK एतत्/SNV न/AN धर्म्यम्/NP ।/PUNC अहम्/SN धर्माचरणम्/NP करोमि/KP इति/AUD भवान्/SN चिन्तयति/KP वा/AVK ?/PUNC मातुः/NP आज्ञानुसारेण/NP आचरणम्/NP विना/AVK न/AN अस्य/SN धर्मः/NP अस्ति/KP ।/PUNC माता/NP यत्/AVK किम्/AP अपि/AVK उक्तवती/KN तत्/SN तस्याः/SN शुद्धेन/NV अन्तःकरणेन/NP एव/INTF ।/PUNC अतः/AVK तस्याः वचनानुसारेण एव/INTF अस्माभिः आचरणम् करणीयम् इति/AUD ।/PUNC युधिष्ठिरः/NS उक्तवान्/KN भवन्मनसि/NP यत्/AVK अस्ति/KP तत्/AVK भवान्/SN उक्तवान्।/PUNC किन्तु/AVK यस्याः/SN जीवनस्य/NP प्रश्नः/NP अस्ति/KP सा/SN द्रौपदी/NS किम्/AP इच्छति/KP इति/AUD महत्वपूर्णम्/NP इति/AUD युधिष्ठिरस्य/NS वचनम्/NP श्रुत्वा/KKS अपि/AVK द्रौपदी/NS शान्ता/NV स्तब्धा/NV च/APY आसीत्/KP ।/PUNC सौजन्यतया/NP स्मितहास्यम्/NP कृत्वा/KKS स्वसम्मतिम्/NP दर्शितवती/KN ।/PUNC तदनन्तरम्/AVK द्रौपदी/NS पाण्डवानाम्/NP भार्या/NP अभवत्/KP ।/PUNC विवाहानन्तरम्/AVK पाण्डवाः/NP द्रुपदमहाराजस्य/NS साहाय्येन/NP शक्तिशालिनः/NP अभवन्/KP ।/PUNC येन/SNV कारणेन/NP दुर्योधनस्य/NS मनसि/NP द्वेषभावना/NP पुनः/A प्रज्ज्वालिता/KN ।/PUNC द्रुपदस्य/NS ,/PUNC कृष्णस्य/NS ,/PUNC बलरामस्य/NS च/AVK साहाय्येन/NP पाण्डवाः/NP पुनः/A स्वराज्यम्/NP हस्तगतम्/NP करिष्यन्ति/KP इति/AUD तस्य/SN भयकारणम्/NP आसीत्/KP ।/PUNC अतः/AVK येन/SN केन/SN प्रकारेण/NP सः/SN पाण्डवैः/NP सह/AUP सम्बन्धम्/NP स्थापयितुम्/KKS न/AN ऐच्छत्/KP ।/PUNC पाण्डवानाम्/NP अनुपस्थित्याम्/NP सः/SN सर्वदेशस्य/NP अधिपतिः/NP अभवत्/KP ।/PUNC धृतराष्ट्रः/NS अपि/AVK मनसि/NP अचिन्तयत्/KP यत्/AVK दुर्योधनस्य/NS या/SSN इच्छा/NP अस्ति/KP सा/SSN योग्या/NV ।/PUNC स्वराज्याधिपत्यम्/NP सः/SN इच्छति/KP तर्हि/AVK तत्/SN भवतु/KP ।/PUNC किन्तु/AVK भीष्मपितामहः/NV विदुरः/NS इत्यादयः/AUD च/AVK श्रेष्ठजनाः/NP च/AVK तस्य/SN इच्छा/NP पूर्णा/NP न/AN भवतु/KP इति/AUD ऐच्छन्/KP ।/PUNC बहुकालानन्तरम्/AVK धृतराष्ट्रः/NS पाण्डवान्/NP आहूय/KKS तेभ्यः/SN अर्धराज्यम्/NP दत्तवान्/KN ।/PUNC पाण्डवाः/NP तत्र/A इन्द्रप्रस्थः/NS नाम्नीम्/NP नगरीम्/NP निर्मितवन्तः/KN ।/PUNC तत्र/A ते/SN सुखेन/KV अवसन्/KP ।/PUNC स्वभ्रातॄणाम्/NP साहाय्येन/NP युधिष्ठिरेण/NS बहूनाम्/NV महाराजानाम्/NP पराजयम्/NP कृत्वा/KKS मित्रत्वम्/NP प्रस्थापितम्/KN ।/PUNC तदनन्तरम्/AVK सः/SN राजसूययज्ञम्/NS च/AVK अकरोत्/KP ।/PUNC तेषु/SNV नैके/NP महाराजाः/NP यादवकुलीनाः/NP उपस्थिताः/KN जाताः/KN ।/PUNC सभायाम्/NP श्रीकृष्णः/NS सर्वश्रेष्ठः/NV इति/AUD मत्वा/KKS युधिष्ठिरेण/NS अग्रपूजायाः/NV मानः/NP तस्मै/SN दत्तः/KN ।/PUNC सभासमाप्त्यनन्तरम्/AVK सर्वे/SNV अतिथयः/NP स्वगृहम्/NP गतवन्तः/KN ।/PUNC केवलम्/NP दुर्योधनः/NS शकुनिः/NS च/APY तत्र/A अतिष्ठताम्/KP ।/PUNC युधिष्ठिरः/NS सभारम्भार्थम्/NP भव्यम्/NV अतिथिगृहम्/NP निर्मितवान्/KN ।/PUNC एकदा/A दुर्योधनः/NS तस्य/NS विशालगृहस्य/NP सुन्दरताम्/NV भव्यताम्/NV च/APY अवलोकयितुम्/KKS भ्रमणम्/NP कृतवान्/KN ।/PUNC तस्मिन्/SNV समये/NP पारदर्शिनीम्/NV भूमिम्/NP जलम्/NP इति/AUD चिन्तितवान्/KN ।/PUNC तथा/AVK च/AVK जलम्/NP दृष्ट्वा/KKS भूमिः/NP इति/AUD चिन्तयित्वा/KKS तस्मिन्/SNV जले/NP अपतत्/KP ।/PUNC तदा/A भीमः/NS द्रौपदी/NS च/APY तत्र/A उपस्थितौ/KN आस्ताम्/KP ।/PUNC तदा/A तौ/SN तत्/SNV दृष्ट्वा/KKS उच्चैः/KV हसितवन्तौ/KN ।/PUNC तदा/A दुर्योधनः/NS अपमानितः/NP भूत्वा/KKS क्रुद्धः/KNV जातः/KN ।/PUNC राजसूययज्ञानन्तरम्/AVK पाण्डवानाम्/NP सामर्थ्यम्/NP दृष्ट्वा/KKS पाण्डवविषयिणी/NP द्वेषभावना/NP तस्य/SN मनसि/NP अधिका/NV दृढा/NP जाता/KN ।/PUNC सः/SN स्वदुःखम्/NP शकुनिसमीपे/NP प्रकटितवान्/KN ।/PUNC पाण्डवनाशाय/NP एकः/NV सुलभमार्गः/NP शकुनिना/NS तस्मै/SN उक्तः/KN ।/PUNC यदि/AVK युधिष्ठिराय/NS द्यूतक्रीडा/NP रोचते/KP ।/PUNC किन्तु/AVK सः/SN क्रीडाम्/NP सम्यक्/NV तथा/AVK क्रीडितुम्/KKS असमर्थः/KN ।/PUNC भवान्/SNV तम्/SN द्यूतक्रीडार्थम्/NP आह्वयतु/KP ।/PUNC अहम्/SNV क्रीडायाम्/NP तस्य/SN पराभवम्/NP कृत्वा/KKS सर्वधनम्/NP राज्यम्/NP च/APY प्राप्नोमि/KP इति/AUD ।/PUNC एतत्/SNV श्रुत्वा/KKS सः/SN आनन्दितः/KNV भूत्वा/KKS धृतराष्ट्रस्य/NS समीपे/NP गतवान्/KN ।/PUNC तथा/AVK च/AVK स्वव्यथाम्/NP उक्तवान्/KN ।/PUNC शकुनिना/NS उपदिष्टाम्/KNV योजनम्/NP अपि/APY अकथयत्/KP ।/PUNC पाण्डवान्/NP द्यूतक्रीडार्थम्/NP निमन्त्रयतु/KP इति/AUD सः/SN आग्रहम्/NP कृतवान्/KN ।/PUNC अन्यथा/A अहम्/SN स्वप्राणत्यागम्/NP करोमि/KP इति/AUD उक्तवान्/KN ।/PUNC पुत्रप्रेम्णा/NV अन्धः/NP भूत्वा/KKS तेन/SN निमन्त्रणम्/NP प्रेषितम्/KN ।/PUNC सः/SN धर्मराजम्/NP द्यूतक्रीडार्थम्/NP आह्वातुम्/KKS विदुरम्/NS प्रेषितवान्/KN ।/PUNC अनिच्छया/NP सः/SN इन्द्रप्रस्थम्/NS गतः/KN ।/PUNC येन/SNV उद्देशेन/NP सः/SN तत्र/A प्राप्तः/KN तम्/SNV उद्देशम्/NP सः/SN पाण्डवेभ्यः/NP अकथयत्/KP ।/PUNC विदुरः/NS उक्तवान्/KN द्यूतक्रीडा/NP अयोग्यव्यसनम्/NV इति/AUD अहम्/SN मन्ये/NP ।/PUNC किन्तु/AVK इदानीम्/A अहम्/SN धृतराष्ट्रस्य/NS सन्देशम्/NP दातुम्/KKS अत्र/A आगतः/KN ।/PUNC अतः/AVK भवान्/SNV यत्/AVK योग्यम्/NP पश्यति/KP तत्/AVK आचरतु/KP इति/AUD ।/PUNC युधिष्ठिरः/NS दुर्योधनस्य/NS सकाशात्/A कः/SN क्रीडिष्यति/KP इति/AUD उक्तवान्/KN ।/PUNC मुख्यः/NP क्रीडार्थी/NP शकुनिः/NS एव/INTF इति/AUD विदुरः/NS उक्तवान्/KN ।/PUNC शकुनि/NS इति/AUD नाम/NP श्रुत्वा/KKS एव/INTF युधिष्ठिरः/NS कर्कदंशम्/NP इव/ASD अनुभूतवान्/KN ।/PUNC सः/SN उक्तवान्/KN शकुनिः/NS धूर्तः/NV अस्ति/KP ।/PUNC तेन/SN सह/AUP क्रीडितुम्/KKS मम/SN इच्छा/NP न/AN अस्ति/KP ।/PUNC किन्तु/AVK धृतराष्ट्रस्य/NS आज्ञायाः/NP तिरस्कारः/NP मा/AN भवतु/KP इति/AUD मम/SN इच्छा/NP तथा/AVK कर्तव्यम्/KN अपि/AVK अस्ति/KP ।/PUNC यद्यपि/AVK द्यूतक्रीडा/NP मह्यम्/SN अतीव/A रोचते/KP तथापि/AVK यदि/AVK कः/SN अपि/AVK क्रीडार्थम्/NP आह्वयति/KP तदा/A अहम्/SN निषेधम्/NP न/AN कर्तुम्/KKS शक्नोमि/KP ।/PUNC एषः/SNV एव/INTF क्षत्रियधर्मः/NP ,/PUNC अतः/AVK अहम्/SN निमन्त्रणस्य/NP स्वीकारम्/NP करोमि/KP इति/AUD ।/PUNC क्रीडायाः/NP प्रारम्भात्/NP पूर्वम्/SN एव/INTF पराभूतः/KNV पक्षः/NP किम्/AP किम्/DV दास्यति/KP इति/AUD नियमम्/NP ते/SN अकुर्वन्/KP ।/PUNC दुर्योधनः/NS युधिष्ठिरः/NS च/APY प्रथमम्/NV मौक्तिकम्/NP माणिक्यम्/NP च/APY दत्तवन्तौ/KN ।/PUNC तत्/SNV सर्वम्/SN शकुनिः/NS अजयत्/KP ।/PUNC तदनन्तरम्/AVK युधिष्ठिरस्य/NS क्रमेण/A सुवर्णमुद्राः/NP ,/PUNC रथान्/NP ,/PUNC अश्वान्/NP ,/PUNC गजान्/NP ,/PUNC सेवकान्/NP राज्यम्/NP च/AVK जितवान्/KN ।/PUNC विदुरः/NS भीष्मः/NS च/APY क्रीडाम्/NP अपश्यताम्/KP ।/PUNC अग्रे/A किम्/AP भविष्यति/KP इति/AUD चिन्तयित्वा/KKS तौ/SN अस्वस्थौ/NV जातौ/KN ।/PUNC तैः/SN क्रीडाम्/NP समापयितुम्/KKS याचना/NP अपि/AVK कृता/KN ।/PUNC तथापि/AVK धूर्तः/NV शकुनिः/NS तस्मै/SN पुनः/A एकम्/NV आह्वानम्/NP कृतवान्/KN ।/PUNC अस्मिन्/SNV समये/NP सः/SN साक्षात्/NV द्रौपदीम्/NS क्रीडायाम्/NP पराभूतवान्/KN ।/PUNC पराभूताम्/KNV ताम्/SNV सभायाम्/NP दुर्योधनेन/NS आहूता/KN ।/PUNC देवनामस्मरणम्/NP कुर्वती/KNV सा/SN आगतवती/KN ।/PUNC क्रोधेन/NV पाण्डवान्/NP दृष्टवती/KN ।/PUNC धर्मपुत्रः/NP शान्तः/NV आसीत्/KP ।/PUNC किन्तु/AVK अन्ये/SN भ्रातरः/NP क्रुद्धाः/KNV भूत्वा/KKS युधिष्ठिरस्य/NS आज्ञायाः/NP प्रतीक्षाम्/NP च/APY अकुर्वन्/KP ।/PUNC तस्याः/SN वस्त्रहरणार्थम्/NP दुश्शासनः/NS बहु/NV प्रयत्नम्/NP अकरोत्/KP ।/PUNC किन्तु/AVK कृष्णकृपया/NS तस्य/SN शाटिका/NP वृद्धिंगता/KN ।/PUNC सभायाम्/NP द्रौपद्याः/NS अपमानेन/NP प्रक्षुब्धः/KNV भीमः/NS प्रतिज्ञाम्/NP अकरोत्/KP यत्/AVK अहम्/SN युद्धे/NP दुःशासनस्य/NS वधम्/KN कृत्वा/KKS तस्य/SN रक्तप्राशनम्/NP करिष्यामि/KP तथा/AVK दुर्योधनस्य/NS ऊरुभङ्गम्/NP गदाप्रहारेण/NP कृत्वा/KKS तस्य/SN वधम्/KN करिष्यामि/KP इति/AUD ।/PUNC
तदनन्तरम्/AVK धृतराष्ट्रः/NS भयम्/NP अनुभूतवान्/KN ।/PUNC पाण्डवानाम्/NP क्रोधाग्निः/NP मम/SN पुत्राणाम्/NP नाशस्य/NP कारणम्/NP भविष्यति/KP इति/AUD शङ्का/NP तस्य/SN मनसि/NP जाता/KN ।/PUNC भीष्मः/NS विदुरः/NS च/APY धृतराष्ट्रम्/NS द्रौपद्याः/NS सान्त्वनम्/NP कर्तुम्/KKS उपदिष्टवन्तौ/KN ।/PUNC अतः/AVK धृतराष्ट्रः/NS ताम्/SN आहूय/KKS उक्तवान्/KN -/PUNC त्वम्/SN मम/SN पुत्री/NP इव/ASD ।/PUNC यत्/AVK इच्छसि/KP तत्/AVK याचस्व/NP ।/PUNC अहम्/SN दास्यामि/KP इति/AUD ।/PUNC अतः/AVK सा/SN वरद्वयम्/NP याचितवती/KN ।/PUNC एकः/SMKY तु/A पाण्डवानाम्/NP मुक्तिः/KN अपरः/SN तु/A रथराज्यादिकस्य/NP प्रत्यर्पणम्/NP ।/PUNC धृतराष्ट्रः/NS तत्/SN सर्वम्/SN दत्तवान्/KN ।/PUNC युधिष्ठिरः/NS धृतराष्ट्रस्य/NS समीपे/NP गत्वा/KKS आदरपूर्वकम्/NV उक्तवान्/KN -/PUNC महाराज/NP वयम्/SN आज्ञापालनम्/NP करिष्यामः/KP ।/PUNC तर्हि/AVK वदतु/KP अस्माकम्/SN कृते/KN का/SN आज्ञा/NP ?/PUNC धृतराष्ट्रः/NS उक्तवान्/KN -/PUNC युधिष्ठिर/NS भवान्/SN विद्वान्/NV ,/PUNC अजातशत्रुः/NV धर्मप्रियः/NP विनयशीलः/NP च/AVK अस्ति/KP ।/PUNC अतः/AVK मम/SN पुत्रान्/NP क्षमताम्/KP ।/PUNC यत्/AVK दुष्कृत्यम्/NP तैः/SN कृतम्/KN तत्/SN विस्मरतु/KP ।/PUNC इन्द्रप्रस्थम्/NS गत्वा/KKS सुखेन/KV राज्यम्/NP करोतु/KP ।/PUNC गच्छतु/KP चिरम्/KV जीवतु/KP इति/AUD ।/PUNC किन्तु/AVK एतत्/SNV सर्वम्/SN दुर्योधनाय/NS न/AN अरोचत्/KP ।/PUNC पुनः/A सः/SN एकवारम्/NV द्यूतक्रीडाम्/NP आयोजतवान्/KN ।/PUNC किन्तु/AVK अस्याम्/SNV क्रीडायाम्/NP नियमः/NP नूतनः/NV आसीत्/KP यत्/AVK यः/SN क्रीडायाम्/NP पराभूतः/KN भविष्यति/KP सः/SN द्वादशवर्षाणाम्/NP वनवासम्/NP तथा/AVK एकवर्षस्य/NP अज्ञातवासम्/NP गमिष्यति/KP ।/PUNC यदि/AVK अज्ञातवासे/NP तस्य/SN अभिज्ञानम्/NP भविष्यति/KP तर्हि/AVK पुनः/A द्वादशवर्षपर्यन्तम्/NP वनवासः/NP भविष्यति/KP ।/PUNC एवम्/AUD प्रकारेण/NP दुर्योधनेन/NS पुनः/A पाण्डवाः/NP द्यूतक्रीडार्थम्/NP आहूय/KKS पराभूताः/KN ।/PUNC युधिष्ठिरः/NS चिन्तितवान्/KN -/PUNC यत्/AVK किम्/AP अपि/AVK भवति/KP तत्/SN नियत्याः/NP (/PUNC दैवस्य/NP )/PUNC अनुसारेण/NP एव/INTF ।/PUNC वयम्/SN दैवविरोधम्/NP कर्तुम्/KKS न/AN समर्थाः/KN ।/PUNC प्रत्येकमानवः/NP दैवयोगेन/NV सुखम्/NP दुःखम्/NP च/APY अनुभवति/KP ।/PUNC तथा/AVK एषा/SNV धृतराष्ट्रस्य/NS आज्ञा/NP अपि/AVK अस्ति/KP ।/PUNC तस्य/SN पालनम्/NP अस्माकम्/SN कर्तव्यम्/KN इति/AUD ।/PUNC अतः/AVK पाण्डवाः/NP द्रौपद्या/NS सह/AUP वनम्/NP गतवन्तः/KN ।/PUNC कुन्ती/NS विदुराश्रयम्/NP स्वीकृतवती/KN ।/PUNC यदा/A पाण्डवाः/NP द्वैतवने/NS आसन्/KP तदा/A ते/SN परस्परम्/NP चर्चाम्/NP अकुर्वन्/KP ।/PUNC द्रौपदी/NS उक्तवती/KN -/PUNC युधिष्ठिरस्य/NS सहनशीलता/NV दयालुता/NV इत्यादीनाम्/NV सद्गुणानाम्/NP मर्यादायाः/NP च/APY उल्लङ्घनम्/NP जातम्/KN ।/PUNC युयुत्सा/NP क्षत्रियाणाम्/NP भूषणम्/NP वर्तते/KP ।/PUNC यस्य/SNV धर्मस्य/NP भवान्/SN रक्षणम्/NP करोति/KP तेन/SN धर्मेण/NP एव/INTF तव/SN हानिः/NP कृता/KN ।/PUNC एतत्/SN श्रुत्वा/KKS युधिष्ठिरः/NS अवदत्/KP भवत्याः/SN मतानुसारेण/NP सद्गुणानाम्/NP मर्यादा/NP उल्लङ्घनम्/NP अभवत्/KP ।/PUNC किन्तु/AVK यदि/AVK एवम्/AUD भवति/SN तर्हि/AVK तस्य/SN पीडा/NP तु/A आत्मनः/SN कृते/KN एव/INTF अस्ति/KP ।/PUNC न/AN तु/A परेषाम्/NP कृते/KN ।/PUNC किन्तु/AVK यदि/AVK क्रोधेन/NV आचरणम्/NP कुर्मः/KP तर्हि/AVK तस्य/SN पीडा/NP न/AN केवलम्/NP आत्मनः/SN कृते/KN भवति/KP अन्येषाम्/SN कृते/KN अपि/AVK बहु/NV भवति/KP ।/PUNC अतः/AVK क्रोधः/NP सर्वनाशस्य/NP कारणम्/NP अस्ति/KP ।/PUNC धर्मपालनम्/NP धर्मस्य/NP कृते/KN एव/INTF भवतु/KP ।/PUNC धर्मात्/NP फलस्य/NP अपेक्षा/NP मा/AP अस्तु/KP ।/PUNC अतः/AVK क्रीडानियमानुसारम्/NP वनवासः/NP अस्माकम्/SN कर्तव्यम्/KN एव/INTF ।/PUNC यदि/AVK नियमभङ्गः/NP भवति/KP तर्हि/AVK सः/SN तु/A अधर्मः/NP ।/PUNC सहिष्णुता/NP तु/A पराक्रमस्य/NP भूषणम्/NP अस्ति/KP ।/PUNC अतः/AVK धर्मानुसारेण/NP एव/INTF आचरणम्/NP कुर्मः/KP इति/AUD ।/PUNC पाण्डवाः/NP वनात्/NP वने/NP अभ्रमन्/KP ।/PUNC नैकानि/NV पुण्यस्थानानि/NP ते/SN गतवन्तः/KN ।/PUNC तत्र/A आदरम्/NP आतिथ्यम्/NP च/APY ते/SN प्राप्तवन्तः/KN ।/PUNC एतेन/SNV युधिष्ठिरस्य/NS धर्मे/NP विश्वासः/NP दृढः/KNV जातः/KN ।/PUNC पाण्डवाः/NP मानसिकशान्तिम्/NP च/AVK प्राप्तवन्तः/KN ।/PUNC पाण्डवाः/NP यदा/A द्वैतवने/NS आसन्/KP तदा/A तेषाम्/SNV दुःखावस्थाम्/NP द्रष्टुम्/KKS दुर्योधनः/NS तत्र/A आगतवान्/KN ।/PUNC किन्तु/AVK तस्य/SN गन्धर्वेण/NP सहितम्/KNV युद्धम्/NP जातम्/KN ।/PUNC तथा/AVK च/AVK स/SN गन्धर्वः/NP तस्य/SN बन्धनम्/NP अपि/AVK अकरोत्/KP ।/PUNC अतः/AVK दुर्योधनस्य/NS सेवकाः/NP साहाय्यार्थम्/NP पाण्डवानाम्/NP समीपे/NP आगतवन्तः/KN ।/PUNC दुर्योधनस्य/NS साहाय्यम्/NP न/AN कुर्मः/KP इति/AUD भीमस्य/NS मतम्/NP आसीत्/KP ।/PUNC परम्/SN धर्मराजः/NP साहाय्यम्/NP तु/A क्षत्रियाणाम्/NP कर्तव्यम्/KN ।/PUNC दुर्योधनः/NS अस्माकम्/SN सम्बन्धी/NP इति/AUD उक्त्वा/KKS तेन/SN गन्धर्वैः/NP सह/AUP युद्धम्/NP कृत्वा/KKS दुर्योधनादयः/NS मोचिताः/KN ।/PUNC द्वैतवने/NS एकदा/A काचित्/SN विचित्रा/NV घटना/NP जाता/KN ।/PUNC एकः/NV ब्राह्मणः/NP तेषाम्/SNV समीपे/NP आगत्य/KKS उक्तवान्/KN -/PUNC होमार्थम्/NP यानि/SNV काष्ठानि/NP अहम्/SN आनीतवान्/KN तानि/SNV काष्ठानि/NP एकः/SMKY मृगः/NP स्वशृङ्गेण/NP धृत्वा/KKS पलायितः/KN ।/PUNC अतः/AVK ताम्/SNV समिधम्/NP आनेतुम्/KKS सः/SN तान्/SN प्रार्थय/KN इति/AUD प्रार्थयत/KP ।/PUNC अतः/AVK युधिष्ठिरः/NS स्वबान्धवेन/NP सहितम्/KNV अरण्यम्/NP गतवान्/KN ।/PUNC मृगस्य/NP अन्वेषणम्/SN कृतवान्/KN ।/PUNC ग्रीष्मकाले/NS तापेन/NP तेषाम्/SN काष्ठानि/NP शुष्काणि/NV ।/PUNC युधिष्ठिरम्/NS आज्ञानुसारेण/NP नकुलः/NS वृक्षम्/NP आरुह्य/KP समीपे/NP जलम्/NP अस्ति/KP वा/AVK इति/AUD अपश्यत्/KP समीपे/NP एव/INTF एकम्/SMK सरः/NP सः/SN अपश्यत्/KP ।/PUNC ततः/AVK जलम्/NP आनेतुम्/KKS सः/SN तत्र/A गतवान्/KN ।/PUNC यदा/A जलम्/NP पातुम्/KKS सः/SN उपविष्टः/KN ,/PUNC तस्मिन्/SNV क्षणे/NP एव/INTF सः/SN एकम्/NV ध्वनिम्/NP श्रुतवान्/KN -/PUNC महाशय/NP ,/PUNC एतत्/SNV मम/SN सरः/NP अस्ति/KP ।/PUNC पिपासापीडितः/NV अस्ति/KP चेत्/AVK प्रथमम्/SMKP मम/SN प्रश्नस्य/NP उत्तरम्/NP ददातु/KP इति/AUD ।/PUNC नकुलः/NS सर्वत्र/A दृष्टवान्/KN ।/PUNC किन्तु/AVK तत्र/A कः/SN अपि/AVK न/AN आसीत्/KP ।/PUNC अतः/AVK सः/SN जलम्/NP पीतवान्/KN ।/PUNC सः/SN तत्कालम्/NP एव/INTF मूर्च्छितः/KN जातः/KN ।/PUNC जलम्/NP आनेतुम्/KKS गतस्य/NP भ्रातुः/NP अन्वेषणाय/SN युधिष्ठिरः/NS एकैकम्/SMKY कृत्वा/KKS सर्वान्/SNV प्रेषितवान्/KN ।/PUNC परम्/SN नकुलस्य/NS या/AVK अवस्था/NP जाता/KN सा/AVK एव/INTF अवस्था/NP सर्वेषाम्/SN जाता/KN ।/PUNC अन्ततो/A गत्वा/KKS युधिष्ठिरः/NS स्वयम्/SNV जलाशयम्/NP गतवान्/KN ।/PUNC सर्वे/SN भ्रातरः/NP मृताः/KN इति/AUD दृष्ट्वा/KKS सः/SN बहु/NV दुःखम्/NP अनुभूतवान्/KN ।/PUNC किन्तु/AVK भ्रातॄणाम्/NP मृत्युकारणम्/NP सः/SN ज्ञातुम्/KKS न/AN अशक्नोत्/KP ।/PUNC सः/SN बहु/NV श्रान्तः/KN तथा/AVK पिपासापीडितः/NV आसीत्/KP ।/PUNC अतः/AVK जलम्/NP पातुम्/KKS सः/SN सरः/NP प्रति/AUP गतवान्/KN ।/PUNC तस्मिन्/SNV एव/INTF क्षणे/NP तम्/SNV ध्वनिम्/NP युधिष्ठिरः/NS श्रुतवान्/KN ।/PUNC तदा/A युधिष्ठिरः/NS नम्रतया/NV पृष्टवान्/KN -/PUNC कः/SN भवान्/SN ?/PUNC ध्वनिः/NP -/PUNC अहम्/SN यक्षः/NS अस्मि/KP ।/PUNC अहम्/SN एव/INTF तव/SN भ्रातॄणाम्/NP वधम्/KN कृतवान्/KN ।/PUNC यतः/AVK ते/SN मम/SN प्रश्नस्य/NP उत्तरम्/NP विना/AUP एव/INTF जलम्/NP पातुम्/KKS प्रयतवन्तः/KN ।/PUNC यदि/AVK त्वम्/SN अपि/AVK जलम्/NP पातुम्/KKS इच्छसि/KP तर्हि/AVK मम/SN प्रश्नस्य/NP उत्तरम्/NP देहि/KP ।/PUNC युधिष्ठिरः/NS -/PUNC योग्यतानुसारेण/NV अहम्/SNV उत्तरम्/NP दास्यामि/KP ।/PUNC यक्षः/NS -/PUNC सह/AUP सागरेण/NP समानः/NP कः/SN ?/PUNC विश्वस्य/NP कल्याणम्/NP कः/SN करोति/KP ?/PUNC सर्वेषाम्/SNV मानवानाम्/NP माता/NP का/SN ?/PUNC सूर्यतेजसा/NP समानः/NP कः/SN ?/PUNC युधिष्ठिरः/NS -/PUNC महासागरस्य/NP समानः/NV आकाशः/NP ।/PUNC देवेन्द्रः/NP विश्वकल्याणम्/NP करोति/KP ।/PUNC गोमाता/NP सर्वमानवानाम्/NP माता/NP ।/PUNC तस्याम्/SN एव/INTF सूर्यतेजसा/NP समानम्/NP अस्ति/KP ।/PUNC यक्षः/NS -/PUNC ब्राह्मणेषु/NP श्रोत्रियः/NP कः/SN ?/PUNC क्षत्रियेषु/NP श्रेष्ठः/NP कः/SN ?/PUNC युधिष्ठिरः/NS -/PUNC श्रुतिवेदाध्ययन/NP पारङ्गतः/NV एव/INTF श्रोत्रियः/NP ।/PUNC शस्त्रकलायाम्/NP निपुणः/NV तथा/AVK मृत्युभयात्/NP मुक्तः/KN क्षत्रियेषु/NP श्रेष्ठः/NV ।/PUNC यक्षः/NS -/PUNC मानवः/NP धनम्/NP केन/SN प्रकारेण/NP प्राप्तुम्/KKS शक्नोति/KP ?/PUNC सर्वासु/SNV सम्पत्तिषु/NP का/SN श्रेष्ठा/NP ?/PUNC शाश्वतधनम्/NP किम्/AP ?/PUNC युधिष्ठिरः/NS -/PUNC परिश्रमेण/NP एव/INTF धनप्राप्तिः/NP भवति/KP ।/PUNC विद्यार्जनसम्पत्तिः/NP सर्वश्रेष्ठा/NP ।/PUNC उत्तमारोग्यम्/NV श्रेष्ठधनम्/NP अस्ति/KP ।/PUNC यक्षः/NS -/PUNC पृथिव्याः/NP अपेक्षया/NP का/SN महती/KNV ?/PUNC आकाशस्य/NP अपेक्षया/NP कः/SN उन्नतः/KN ?/PUNC युधिष्ठिरः/NS -/PUNC पृथिव्याः/NP अपेक्षया/NP माता/NP महती/KNV ।/PUNC आकाशापेक्षया/NP पिता/NP उन्नतः/KN ।/PUNC यक्षः/NS -/PUNC वायोः/NP अपेक्षया/NP गतिमान्/NP कः/SN ?/PUNC मनुष्याणाम्/NP कृते/KN किम्/AP कष्टप्रदम्/NP ?/PUNC युधिष्ठिरः/NS -/PUNC वायोः/NP अपेक्षया/NP मनः/NP गतिमत्/KN ।/PUNC मनुष्याणाम्/NP कृते/KN चिन्ता/NP कष्टप्रदा/NV अस्ति/KP ।/PUNC यक्षः/NS -/PUNC श्रेष्ठः/NP कः/SN ?/PUNC युधिष्ठिरः/NS -/PUNC अहिंसाचारकः/NP श्रेष्ठः/NV अस्ति/KP ।/PUNC यक्षः/NS -/PUNC अहम्/SN तव/SN उत्तरैः/NP प्रसन्नः/NP जातः/KN ।/PUNC मृतबान्धवेषु/NP किम्/AP पुनर्जीवितम्/NP द्रष्टुम्/KKS इच्छसि/KP ?/PUNC युधिष्ठिरः/NS -/PUNC नकुलम्/NS ।/PUNC यक्षः/NS -/PUNC किम्/AP अर्थम्/NP ?/PUNC
युधिष्ठिरः/NS -/PUNC पाण्डवेषु/NP ज्येष्ठः/NV अहम्/SN कुन्तीपुत्ररूपेण/NP जीविष्यामि/KP ।/PUNC तथा/AVK नकुलः/NS माद्रीपुत्ररूपेण/NP जीविष्यति/KP ।/PUNC (/PUNC तत्/SN श्रुत्वा/KKS यक्षः/NS स्वरूपेण/NP अर्थात्/A यमदेवस्य/NS रूपेण/NP प्रकटितः/KN जातः/KN )/PUNC यमदेवः/NS -/PUNC धर्मनिष्ठः/NP असि/KP त्वम्/SN ।/PUNC विजयः/NP तव/SN पक्षे/NP एव/INTF भवति/KP ।/PUNC (/PUNC इति/AUD उक्त्वा/KKS युधिष्ठिरस्य/NS चतुरः/NV भ्रातृन्/NP जीवयित्वा/KKS सः/SN अदृश्यः/KN जातः/KN ।/PUNC तदनन्तरम्/AVK पाण्डवाः/NP ब्राह्मणसमिधः/NP आनीतवन्तः/KN ।/PUNC )/PUNC एवम्/AUD प्रकारेण/NP द्वादशवर्षाणि/NP व्यतीतानि/KP ।/PUNC तदनन्तरम्/AVK अज्ञातवासः/NP आसीत्/KP ।/PUNC अतः/AVK ते/SN विराटनगरीम्/NS गतवन्तः/KN ।/PUNC कः/SN अपि/AVK तान्/SN अभिजानीयात्/NP अतः/AVK तैः/SN वेष/NP -/PUNC नाम/NP -/PUNC कार्यपरिवर्तनम्/NP कृतम्/KN ।/PUNC युधिष्ठिरः/NS कङ्कभट्टब्राह्मणस्य/NS ,/PUNC भीमः/NS वल्लवनामकस्य/NP पाचकस्य/NP ,/PUNC तथा/AVK अर्जुनः/NS बृहन्नलनर्तकस्य/NS वेषम्/NP धृतवन्तः/KN ।/PUNC नकुलेन/NS अश्वबलप्रबन्धकस्य/NP तथा/AVK सहदेवेन/NS पशुपालनस्य/NP कार्यम्/NP कृतम्/KN ।/PUNC द्रौपदी/NS सैरन्ध्री/NP भूत्वा/KKS दासीकार्यम्/NP अकरोत्/KP अज्ञातवासस्य/NP अन्ते/A तैः/SN स्वपरिचयः/NP विराडमहाराजाय/NP दत्तः/KN ।/PUNC महाराजः/NP अपि/AVK प्रसन्नः/NP भूत्वा/KKS स्वकन्यायाः/NP विवाहम्/NP अर्जुनस्य/NS पुत्रेण/NP अभिमन्युना/NS सह/AUP कृतवान्।/PUNC
युधिष्ठिरः/NS स्वसङ्कल्पम्/NP पूर्णम्/NV कृतवान्/KN ।/PUNC सत्यस्य/NP तथा/AVK धर्मस्य/NP मर्यादाम्/NP सः/SN रक्षितवान्/KN ।/PUNC युधिष्ठिरस्य/NS इच्छानुसारम्/NP श्रीकृष्णः/NS पाण्डवकौरवेषु/NP शान्तिम्/NP प्रस्थापयितुम्/KKS हस्तिनापुरम्/NS गतः/KN ।/PUNC किन्तु/AVK निष्फलः/NP जातः/KN ।/PUNC अतः/AVK तैः/SN सह/AUP युद्धम्/NP अभवत्/KP ।/PUNC दुर्योधनस्य/NS वधेन/KN भीमस्य/NS प्रतिज्ञा/NP पूर्णा/NV अभवत्/KP ।/PUNC साक्षात्/NV श्रीकृष्णरूपेण/NS भगवान्/NV विष्णुः/NS पाण्डवान्/NP मार्गम्/NP अदर्शयत्/KP ।/PUNC कस्मिन्/SNV अपि/AVK प्रसङ्गे/NP युधिष्ठिरः/NS धर्मात्/NP न/AN विचलितः/KN ।/PUNC धर्माधारेण/NP एव/INTF स्वराज्यम्/NP ते/SN प्राप्तवन्तः/KN ।/PUNC ज्ञानवयोवृद्धः/NV भीष्मः/NS यदा/A शरपञ्जरे/NP आसीत्/KP ।/PUNC तदा/A तेन/SN युधिष्ठिराय/NS राजकर्तव्यम्/KN तथा/AVK सुखप्राप्तिसाधनानि/NP कथितानि/KP ।/PUNC तथा/AVK तस्मै/SN ज्ञानप्रकाशः/NP च/AVK दत्तः/KN ।/PUNC भीष्मस्य/NS मृत्योः/NP अनन्तरम्/AVK युधिष्ठिरः/NS मनःशान्तिम्/NP प्राप्तुम्/KKS असमर्थः/KN ।/PUNC अतः/AVK व्यासोपदेशानुसारम्/NP तेन/SN अश्वमेधयज्ञः/NS कृतः/KN ।/PUNC
युधिष्ठिरस्य/NS राज्याभिषेकानन्तरम्/AVK धृतराष्ट्रः/NS ,/PUNC विदुरः/NS ,/PUNC गान्धारी/NS ,/PUNC कुन्ती/NS इत्यादयः/AUD ईश्वरचिन्तनार्थम्/NP वनम्/NP गतवन्तः/KN ।/PUNC युधिष्ठिरः/NS अपि/AVK गृहस्थाश्रमम्/NP अत्यजत्/KP ।/PUNC तत्पूर्वम्/SN तेन/SN दुर्योधनस्य/NS राज्यम्/NP विदुरपुत्राय/NP युयुत्सवे/NP तथा/AVK स्वराज्यम्/NP अभिमन्योः/NS पुत्राय/NP परीक्षिते/NP दत्तम्/KN ।/PUNC तदनन्तरम्/AVK सः/SN बान्धव/NP सहितम्/KN महाप्रस्थानम्/NP आरब्धवान्/KN तदा/A आरभ्य/NP एकः/NV शुनकः/NP तैः/SN सह/AUP गतवान्/KN ।/PUNC पाण्डवाः/NP मेरुपर्वतम्/NP गतवन्तः/KN ।/PUNC यदा/A तैः/SN पर्वतारोहणम्/NP कृतम्/KN सः/SN तदा/A श्वा/NP अपि/AVK तैः/SN सह/AUP निष्ठापूर्वम्/KV अगच्छत्/KP ।/PUNC मार्गे/NP युधिष्ठिरम्/NS विहाय/KKS सर्वे/SN स्वपार्थिवदेहम्/NP त्यक्त्वा/KKS पञ्चत्वम्/NP गताः/KN ।/PUNC किन्तु/AVK शोकमग्नेन/NV युधिष्ठिरेण/NS सह/AUP शुनकः/NP निष्ठापूर्वकम्/KV अगच्छत्/KP ।/PUNC देवेन्द्रः/NP रथयाने/NP उपविश्य/KKS युधिष्ठिरसमीपम्/NP आगतवान्/KN ।/PUNC रथे/NP उपविश्य/KKS स्वर्गम्/NP प्रति/AUP आगच्छतु/KP इति/AUD इन्द्रः/NS उक्तवान्/KN ।/PUNC युधिष्ठिरः/NS उक्तवान्/KN -/PUNC मम/SN बान्धवाः/NP अत्र/A मृताः/KN ।/PUNC तान्/SN विना/AUP अहम्/SNV स्वर्गम्/NP न/AN आगच्छामि/KP ।/PUNC तत्/SN श्रुत्वा/KKS '/PUNC युधिष्ठिरः/NS तव/SN भ्रातरः/NP तथा/AVK पत्नी/NP अत्र/A केवलम्/NP पार्थिवदेहम्/NP अत्यजन्/KP ।/PUNC किन्तु/AVK ते/SN दिव्यम्/NV शरीरम्/NP धृत्वा/KKS स्वर्गे/NP एव/INTF निवसन्ति/KP ।/PUNC सर्वे/SNV कौरवाः/NP वीराः/NP च/APY सर्वे/SN तत्र/A एव/INTF सन्ति/KP ।/PUNC त्वम्/SN सदा/A धर्मेण/NP एव/INTF आचारम्/NP कृतवान्/KN अतः/AVK निःसन्देहम्/NP भवान्/SN स्वर्गम्/NP गन्तुम्/KKS समर्थः/KN अस्ति/KP ।/PUNC अतः/AVK रथे/NP उपविश/KP ' इति/AUD इन्द्रः/NS उक्तवान्/KN ।/PUNC तदा/A युधिष्ठिरः/NS उक्तवान्/KN ' एषः/SN श्वा/NP अपि हस्तिनापुरतः/NS मया/SN सह/AUP एव/INTF अस्ति/KP ।/PUNC अतः/AVK तम्/SN विना/AUP अहम्/SN स्वर्गम्/NS न/AN गच्छामि/KP '/PUNC इति/AUD ।/PUNC सः/SN श्वा/NP तु/A युधिष्ठिरस्य/NS पिता/NP यमधर्मः/NP आसीत्/KP ।/PUNC सः/SN स्वरूपम्/NP प्रकटीकृत्य/KKS उक्तवान्/KN -/PUNC 'युधिष्ठिर/NS त्वम्/SN महान्/NV धर्मपरायणः/NP असि/KP ।/PUNC पशूनाम्/NP विषये/NP आदरः/NP तव/SN मनसि/NP अस्ति/KP ।/PUNC अग्रे/A तव/SN आदर्शम्/NP जनाः/NP स्थापयिष्यन्ति/KP '/PUNC इति/AUD ।/PUNC युधिष्ठिरः/NS आनन्दितः/KNV जातः/KN ।/PUNC यमधर्मः/NP इन्द्रम्/NS प्रणम्य/KKS रथे/NP उपविष्टः/KN ।/PUNC सः/SN स्वर्गे/NS स्वबान्धवान्/NP मिलित्वा/KKS अतीव/A आनन्दितः/KNV जातः/KN ।/PUNC एवम्/AUD स्वधर्म/NP -/PUNC आचरणेन/NP धर्मराजा/NV युधिष्ठिरः/NS शाश्वतीम्/NV कीर्तिम्/NP प्राप्तवान्/KN ।/PUNC
------------------------------------------------------
</text > 

